Wat te zien in Besalú

Het is het beeld van het dorp en tegelijk de voordeur. De brug is al in de 11e eeuw gedocumenteerd, heeft zeven bogen, is 105 meter lang en met de toren zo'n 30 meter hoog.

Wat je vandaag oversteekt is het resultaat van veel herbouw. Een overstroming verwoestte de brug in 1315 en ze werd hersteld dankzij een belasting die Jacobus II instelde op verzoek van de notabelen van het dorp. In 1881 restten noch de verdedigingstoren noch de poort, tijdens de Spaanse Burgeroorlog werd ze opgeblazen, en in de jaren vijftig en zestig werd ze herbouwd onder leiding van architect Pons-Sorolla.

Vandaag is de brug autovrij en gratis, je steekt hem in twee minuten over en het is de ingang van het oude centrum.

In Besalú woonde een Joodse gemeenschap die gedocumenteerd is van de 9e eeuw tot 1436, toen ze definitief vertrok. Ze had haar synagoge, in 1264 gedocumenteerd, naast het oude Jodenplein, en ze liet een spoor na dat niet in verhouding staat tot de omvang van het dorp.

Van die wijk rest een geheel dat de meeste bezoekers verrast. Op de plek van de synagoge zie je nu een deel van de gebedsruimte en de binnenplaats, en daaronder ligt de mikwe, het rituele bad dat in 1964 onverwacht van bovenaf tevoorschijn kwam. Het is een ondergrondse romaanse ruimte van gehouwen steen, met een tongewelf, een smalle schietgatopening op het oosten en een bassin dat zich vanzelf vulde met water uit een inmiddels verdwenen bron.

De mikwe kun je niet op eigen houtje bezoeken: hij is gesloten en gaat alleen open voor een bezoek dat je via het VVV-kantoor afspreekt. De rest van de wijk loop je vrij door, en het loont om aan die kant naar de rivier af te dalen.

Van het benedictijnenklooster rest alleen de kerk, en die volstaat om te begrijpen hoeveel gewicht dit dorp ooit had. Het werd in 977 gesticht door graaf-bisschop Miró en in 1003 gewijd door Bernat I, bijgenaamd Tallaferro, de belangrijkste graaf uit de lokale geschiedenis. De eerste gemeenschap telde twaalf monniken.

Het gebouw wint enorm van binnen, dus als je het open treft, ga naar binnen. Vanaf het plein zie je de schaal ervan niet.

Tegenover het klooster staat Casa Cornellà, een patriciërshuis uit het einde van de 12e eeuw dat vanaf de straat onopgemerkt blijft. Het is nog altijd particulier bezit, dus wat je te zien krijgt hangt van de dag af.

Aan de Plaça de la Llibertat, het middelpunt van het dorpsleven, staat de Cúria Reial, een voornaam gebouw uit de 13e en 14e eeuw. Boven bewaart het de gotische zaal met een houten cassetteplafond uit de 14e eeuw; op de begane grond is het bezoekerscentrum Espai Besalú ondergebracht.

Rond het middaguur is dit de drukste hoek, met de arcades en de terrassen. Voor rustige foto's kom je beter later terug.

Sant Vicenç is de parochiekerk, gedocumenteerd vanaf 977. Ze is romaans met elementen van de overgang naar de gotiek, zoals het roosvenster en het grote gevelvenster, en ligt wat buiten de gebruikelijke route, dus het is er meestal rustig.

Sant Julià is iets anders: niet alleen een kerk, maar het oude kerkhospitaal uit de 12e eeuw. De graven van Besalú stichtten het voor de pelgrims die door het dorp trokken, al lag het gezag bij de monniken van Sant Pere.

Het portaal is een van de mooiste die in dit deel van Catalonië bewaard zijn en verdient een blik van dichtbij. Begin 20e eeuw diende het gebouw opnieuw als ziekenhuis; vandaag huisvest het een sociaal-cultureel centrum.

Het dorp begon niet beneden bij de brug, maar boven: op de heuvel staat een kasteel dat in de 10e eeuw gedocumenteerd is en daarnaast de resten van de collegiale kerk Santa Maria. Het was een van de belangrijkste kerken van haar tijd. In 1055 is een verbouwing gedocumenteerd, vanaf 1137 huisde er een augustijner gemeenschap, en in de 18e eeuw stortte het middengewelf in.

Het zijn nu ruïnes en je bent er in een paar minuten, maar dit is het beste uitzichtpunt over het geheel en het verklaart de vorm van het dorp: drie ommuurde ringen die tussen de 11e en de 14e eeuw na elkaar groeiden.

En er is één element dat je helemaal niet ziet: de Ganganell, de beek die de middeleeuwse kern van het klooster scheidde en als natuurlijke gracht diende. Vanaf het einde van de 13e of het begin van de 14e eeuw werd hij gekanaliseerd en overdekt, dus vandaag loopt hij onder een straat die zijn naam draagt.

Het oude centrum loop je helemaal te voet en het is niet groot: een halve ochtend volstaat, en als je blijft lunchen en de heuvel op gaat, is je dag gevuld. Het dorp telt ongeveer 2.500 inwoners en de monumenten liggen dicht op elkaar tussen de brug en het klooster.

Het verkeer in de historische kern is geregeld: particuliere voertuigen die niet van bewoners zijn mogen alleen stoppen, niet parkeren. Het handigst is de auto te laten staan op de parkeerplaats bij de ingang, naast de brug, en te voet naar binnen te gaan. Die is gratis en ligt pal naast het VVV-kantoor.

Het VVV-kantoor zit op Carrer del Pont 1, aan het begin van de brug, en is dagelijks open van 10 tot 14 en van 16 tot 19 uur. Daar spreek je het bezoek aan de mikwe af, het enige onderdeel dat je niet zelfstandig kunt doen.

Besalú wordt een stuk begrijpelijker als iemand vertelt waar je naar kijkt. Op de stenen hangt geen bordje dat uitlegt waarom de brug knikt, wie er in de Joodse wijk woonde of wat een pelgrimshospitaal deed in een dorp van deze omvang.

In de app staan audiogidsen van lokale gidsen die je in je eigen tempo door het dorp leiden, met de stem van de gids in je oor. Je koopt ze één keer en luistert ze ter plekke: geen groep, geen vast vertrekuur, niemands agenda om rekening mee te houden.